Finans Terimleri Sözlüğü
Kripto, borsa ve forex piyasalarında sık karşılaşacağın terimlerin kısa açıklamaları — bazıları örnek görsellerle.
Temel Kavramlar
Piyasa Değeri (Market Cap)
Bir varlığın dolaşımdaki toplam miktarının güncel fiyatla çarpılmasıyla bulunan toplam değer. Bir kripto paranın veya şirketin büyüklüğünü kıyaslamak için kullanılan en yaygın ölçüt.
İşlem Hacmi (Volume)
Belirli bir zaman diliminde (genelde 24 saat) alınıp satılan toplam miktar. Yüksek hacim, bir fiyat hareketinin çok sayıda katılımcı tarafından desteklendiğini, dolayısıyla daha güvenilir olduğunu gösterir.
Volatilite
Bir varlığın fiyatının belirli bir sürede ne kadar sert dalgalandığının ölçüsü. Yüksek volatilite hem daha büyük kazanç hem de daha büyük kayıp potansiyeli anlamına gelir.
Likidite
Bir varlığın fiyatını çok az etkileyerek ne kadar hızlı alınıp satılabildiği. Düşük likiditeli piyasalarda küçük bir emir bile fiyatı sert biçimde oynatabilir.
Boğa Piyasası (Bull Market)
Fiyatların uzun süre boyunca yükseliş eğiliminde olduğu, yatırımcı iyimserliğinin hâkim olduğu piyasa dönemi.
Ayı Piyasası (Bear Market)
Fiyatların uzun süre boyunca düşüş eğiliminde olduğu, genellikle karamsarlığın ve satış baskısının hâkim olduğu piyasa dönemi.
Vadeli İşlem (Futures)
Bir varlığı bugünden belirlenen bir fiyattan, ileri bir tarihte almayı/satmayı taahhüt eden sözleşme. Kaldıraçlı işlemlerin çoğu bu sözleşmeler üzerinden yapılır.
Blockchain (Blok Zinciri)
İşlem kayıtlarının birbirine bağlı bloklar hâlinde, dağıtık biçimde ve değiştirilemez şekilde tutulduğu dijital kayıt defteri. Kripto paraların altyapısını oluşturur.
Teknik Göstergeler
RSI (Göreceli Güç Endeksi)
0-100 arasında değişen, fiyatın son dönemdeki artış ve azalışlarının oranını ölçen momentum göstergesi. 70 üzeri aşırı alım, 30 altı aşırı satım bölgesi olarak yorumlanır.
MACD
İki farklı periyottaki hareketli ortalama arasındaki farkı izleyerek trend yönü ve momentum değişimlerini gösteren gösterge. Sıfır çizgisinin üstü/altı ve sinyal çizgisi kesişimleri yorumlanır.
Hareketli Ortalama (EMA/SMA)
Fiyatın belirli bir periyottaki ortalamasını alarak grafiği yumuşatan ve trendi daha net gösteren gösterge. EMA (üstel) son fiyatlara, SMA (basit) tüm periyoda eşit ağırlık verir.
Bollinger Bantları
Bir hareketli ortalama ile onun standart sapmasına dayalı üst ve alt bantlardan oluşan, volatiliteyi görselleştiren gösterge. Bantların daralması düşük, genişlemesi yüksek volatiliteye işaret eder.
Destek / Direnç
Destek, fiyatın düşüşünün geçmişte tekrar tekrar durduğu seviye; direnç ise yükselişin tekrar tekrar durduğu seviyedir. Bu seviyelerin kırılması genellikle güçlü bir hareketin başlangıcı sayılır.
Pivot Noktası
Bir önceki periyodun yüksek, düşük ve kapanış fiyatlarından matematiksel olarak hesaplanan, günün olası destek/direnç seviyelerine referans olan denge noktası.
ATR (Ortalama Gerçek Aralık)
Bir varlığın belirli bir periyottaki ortalama fiyat hareket genişliğini ölçen volatilite göstergesi. Stop-loss mesafesini volatiliteye göre ayarlamak için sıkça kullanılır.
Altın Kesişim / Ölüm Kesişimi
Kısa vadeli hareketli ortalamanın uzun vadeliyi yukarı kesmesine altın kesişim (yükseliş sinyali), aşağı kesmesine ölüm kesişimi (düşüş sinyali) denir.
Mum Grafiği (Candlestick)
Her bir periyodun açılış, kapanış, en yüksek ve en düşük fiyatını tek bir 'mum' şeklinde gösteren grafik türü. Gövde açılış-kapanış aralığını, fitiller ise periyot içi uç noktaları temsil eder.
Risk ve Pozisyon
Kaldıraç (Leverage)
Kendi sermayenden daha büyük bir pozisyon açmanı sağlayan borçlanma mekanizması. Kazancı büyüttüğü gibi kaybı da aynı oranda büyütür; yüksek kaldıraç likidasyon riskini artırır.
Likidasyon
Kaldıraçlı bir pozisyonda zararın teminatı belirli bir eşiğin altına düşürmesi sonucu pozisyonun borsa tarafından zorla kapatılması.
Stop-Loss (Zarar-Durdur)
Fiyat belirlenen bir seviyeye ulaştığında pozisyonu otomatik kapatarak zararı sınırlamak için verilen emir türü.
Take-Profit (Kâr-Al)
Fiyat belirlenen bir hedefe ulaştığında pozisyonu otomatik kapatarak kârı garanti altına almak için verilen emir türü.
Risk/Ödül Oranı
Bir işlemde göze alınan olası kayıp ile hedeflenen olası kazancın oranı. Örneğin 1:3 oranı, 1 birim risk karşılığında 3 birim kazanç hedeflendiği anlamına gelir.
Pozisyon Büyüklüğü (Position Sizing)
Toplam sermayenin ne kadarının tek bir işleme ayrılacağının belirlenmesi. Doğru pozisyon büyüklüğü, tek bir kötü işlemin hesabı büyük ölçüde etkilemesini önler.
Long / Short Pozisyon
Long, fiyatın yükseleceği beklentisiyle alım yapmayı; short, fiyatın düşeceği beklentisiyle satış (veya ödünç satış) yapmayı ifade eder.
Portföy Çeşitlendirmesi
Sermayeyi tek bir varlık yerine birden fazla, birbiriyle düşük korelasyonlu varlığa dağıtarak toplam riski azaltma stratejisi.
DCA (Dolar Maliyet Ortalaması)
Piyasa zamanlamasını tahmin etmeye çalışmak yerine, sabit bir tutarı düzenli aralıklarla yatırarak ortalama maliyeti zamana yayma stratejisi.
Piyasa Terimleri
Pip
Forex piyasasında bir döviz çiftinin fiyatındaki en küçük standart değişim birimi; genellikle fiyatın dördüncü ondalık basamağını ifade eder.
Spread
Bir varlığın alış (bid) ve satış (ask) fiyatları arasındaki fark. Dar spread yüksek likiditeye, geniş spread düşük likiditeye işaret eder.
Emir Defteri (Order Book)
Bir borsada o an bekleyen tüm alış ve satış emirlerinin fiyat seviyelerine göre listelendiği canlı tablo.
Limit Emir / Piyasa Emri
Limit emir, belirli bir fiyattan veya daha iyisinden gerçekleşmesi istenen emirdir; piyasa emri ise mevcut en iyi fiyattan anında gerçekleşir.
Slipaj (Slippage)
Bir emrin, özellikle düşük likidite veya yüksek volatilite anlarında, beklenen fiyattan farklı bir fiyattan gerçekleşmesi.
Halving
Bitcoin gibi bazı kripto paralarda, madencilere verilen blok ödülünün önceden belirlenmiş aralıklarla yarıya indirilmesi olayı; yeni arzın azalmasına yol açar.
Staking
Proof-of-Stake tabanlı bir kripto parayı ağın güvenliğine katkı için kilitleyerek karşılığında ödül kazanma yöntemi.
Stablecoin
Değerini genellikle ABD doları gibi bir fiat para birimine sabitlemeyi hedefleyen, böylece kripto piyasasındaki volatiliteden korunmayı amaçlayan kripto para türü.
Temettü (Dividend)
Bir şirketin kârının bir kısmını, sahip olunan hisse oranında nakit veya hisse olarak ortaklarına dağıtması.
ETF (Borsa Yatırım Fonu)
Genellikle bir endeksi veya varlık sepetini takip eden, hisse senedi gibi borsada alınıp satılabilen yatırım fonu türü.